"13 YILIN İLK MÜDAHALESİ"

Çin'in en üst ekonomi planlama kurumu Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC), 23 Mart 2026'da akaryakıt fiyatlarına ilişkin tarihi bir karara imza attı. Resmî duyuruya göre, benzin ve motorin fiyatları gece yarısından itibaren sırasıyla ton başına 1.160 yuan (168 dolar) ve 1.115 yuan (162 dolar) artırıldı .

Ancak asıl çarpıcı olan, bu rakamların neyi ifade ettiğiydi. Mevcut fiyatlandırma mekanizmasına göre, küresel petrol fiyatlarındaki artış dikkate alındığında yapılması gereken zam oranı aslında çok daha yüksekti: benzin için 2.205 yuan/ton, motorin için 2.120 yuan/ton . Yani Çin hükümeti, piyasa koşullarının gerektirdiği zammı neredeyse yarı yarıya düşürdü. Bu müdahale, ülkenin 2013'teki mevcut fiyatlandırma sistemini uygulamaya koymasından bu yana ilk kez "geçici kontrol" mekanizmasını devreye sokması anlamına geliyor .

VATANDAŞIN CEBİNE DOĞRUDAN DOKUNAN BİR KARAR

Peki bu karar sıradan bir vatandaş için ne anlama geliyor? NDRC'nin hesaplamalarına göre, litre bazında yapılan müdahale sayesinde her bir litrede 0,85 yuan (yaklaşık 4 TL)'lik bir artış engellenmiş oldu . Bu, ortalama 50-60 litrelik bir depoya sahip bir araç için her depoda 40 ila 50 yuan (yaklaşık 200-250 TL) arasında bir tasarruf demek . Kararın açıklanmasından hemen önceki gece, Pekin başta olmak üzere ülke genelindeki binlerce sürücü, gelecek zammı fırsat bilerek akaryakıt istasyonlarının önünde uzun kuyruklar oluşturdu .

SAVAŞIN GÖLGESİNDE BİR "EMNİYET SUBAJI"

Bu tarihi müdahalenin arkasında, küresel enerji piyasalarını sarsan jeopolitik gelişmeler yatıyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonucu yükselen gerilim, uluslararası petrol fiyatlarını dramatik şekilde artırdı . Çin'in bu adımı, küresel piyasalardaki aşırı dalgalanmanın ülke içinde yaratacağı enflasyonist baskıyı ve tüketici maliyetlerini kontrol altına almak için atılmış bir "ekonomik emniyet subabı" görevi gördü . NDRC'nin resmî açıklaması da bu amacı teyit ediyor: "Uluslararası petrol fiyatlarındaki anormal artışın etkisini hafifletmek, aşağı yönlü kullanıcıların yükünü azaltmak" .

YA PETROL 130 DOLARI AŞARSA?

Peki ya uluslararası fiyatlar daha da yükselirse? Uzmanlar, Çin'in elinde başka kozlar olduğunu belirtiyor. Ülkenin mevcut fiyatlandırma mekanizması, uluslararası petrol fiyatı varil başına 130 doları aştığında bir "tavan" görevi görüyor. Bu durumda, iç piyasa fiyatları ya hiç artırılmıyor ya da çok sınırlı bir artışla yetiniliyor . NDRC yetkilisi Lü Zhichen, gelecekte petrol fiyatlarının daha da yükselmesi durumunda, hükümetin istikrarı sağlamak için vergi ve maliye politikaları gibi ek araçları devreye sokabileceğini ifade etti.