Trump yönetimi, onlarca yıldır uygulanan İran yaptırımlarında köklü bir değişikliğe gidiyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, Fox Business'a verdiği mülakatta, "Önümüzdeki günlerde, denizlerdeki İran petrolüne yönelik yaptırımları kaldırabiliriz" dedi.
Bu, sadece bir hafta içinde ikinci büyük yaptırım gevşemesi. 12 Mart'ta Rusya'ya yönelik petrol yaptırımlarına 30 günlük geçici muafiyet getirilmişti .
Üst üste gelen bu iki karar, Beyaz Saray'ın enerji politikasında radikal bir dönüşe işaret ediyor.
Hazine Bakanı'nın verdiği rakamlara göre:
İran petrolü: Denizlerde yaklaşık 140 milyon varil yaptırıma takılmış durumda
Rusya petrolü: Yaklaşık 50-100 milyon varil transit halde
Toplam etki: "260 milyon varil fazla enerji" piyasaya sürülecek
Kararın arkasında iki haftadır devam eden İran savaşının yarattığı dev enerji şoku var. Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınmasıyla günlük 10-14 milyon varil petrol arzı kesintiye uğradı . Bu, küresel talebin yaklaşık %10-15'ine denk geliyor.
Bessent'in hesabına göre, denizlerdeki 140 milyon varil İran petrolü, Hürmüz ablukasının yarattığı açığı yaklaşık 3 hafta kapatabilecek kapasitede.
Fiyatlar zaten çoktan 100 doları aştı. İsrail'in Çarşamba günü İran'ın Güney Pars gaz sahasını vurmasıyla Brent petrol 111 doların üzerine fırladı.
Bessent'in açıklamasının en ilginç kısmı, mantık yürütme biçimi: "İran'ın kendi varillerini İran'a karşı kullanacağız" .
Tezin işleyişi şöyle:
Yaptırımlar kalkınca İran petrolü Çin dışındaki piyasalara da akabilecek (Malezya, Singapur, Endonezya, Japonya, Hindistan)
Bu, küresel arzı artırarak fiyatları 10-14 gün aşağı çekecek
Düşük fiyat, İran'ın savaş gelirini sınırlayacak
ABD askeri kampanyası bu sürede hedeflerine ulaşacak
Bessent bunu "kısa vadeli hedefli bir önlem" olarak nitelendiriyor.
Rusya tarafında ise takvim farklı işliyor. 12 Mart'ta ilan edilen muafiyet, 30 gün süreyle (11 Nisan'a kadar) transit haldeki Rus petrolünün satışına izin veriyor .
Bu kararın ardında da benzer bir enerji matematiği var. Çin Sosyal Bilimler Akademisi uzmanı Sun Zhuangzhi'ye göre, ABD hem kendi enerji krizini hafifletmek hem de Orta Doğu'da Rusya'nın desteğini almak istiyor.
Ancak Avrupa cephesinde karar büyük tepki çekti. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, "Rusya'ya yaptırımları şimdi gevşetmek her ne sebeple olursa olsun yanlış" derken, Fransa ve Avrupa Komisyonu da benzer eleştiriler yöneltti.
Bessent'in altını çizdiği kritik ayrım, piyasa müdahalesinin sınırlarıyla ilgili. Hazine Bakanı, vadeli işlem piyasalarına müdahale edilmeyeceğini net bir dille ifade etti: "Finansal piyasalara müdahale etmiyoruz. Fiziksel piyasaya arz sağlıyoruz".
Bu, ABD'nin 2022'deki enerji krizinde izlediği yoldan farklı bir rota. O dönemde Stratejik Petrol Rezervi'nden (SPR) rekor salınımlar yapılmıştı. Şimdi de benzer bir SPR hamlesi masada, ancak Bessent bunu "tek taraflı ek salınım" olarak nitelendiriyor.
Kararların uluslararası yankıları sert oldu:
Ukrayna cephesi:
Kyiv Ekonomi Okulu'ndan Benjamin Hilgenstock: "Putin rejimi için ciddi bir kurtarma paketi" aylık 10 milyar dolar ek gelir tahmini
Bill Browder: "Korkunç bir karar, Putin'i zenginleştirecek ve savaşı uzatacak"
Avrupa cephesi:
Macaristan'dan Avrupa'ya baskı: "AB de ABD'yi takip etmeli"
Avrupa iki arada: Kendi yaptırım rejimini sürdürmekle ABD'yle uyum arasında sıkıştı
Rusya cephesi:
Kremlin sözcüsü Peskov: "Rus petrolü olmadan piyasalar istikrar bulamaz"
Putin'in ekonomi elçisi Kirill Dmitriyev: "Rusya'nın küresel enerji istikrarı için vazgeçilmez olduğu kanıtlandı"
Üç kritik başlık önümüzdeki günlerin gündemini belirleyecek:
1. NATO ve Asya koalisyonu
Bessent, Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçiş için "zamanla uluslararası bir koalisyonun oluşacağını" öngörüyor. Ancak NATO'nun doğrudan çatışmaya girmeyeceğini, "en çok fayda sağlayan ülkelerin" katılması gerektiğini vurguluyor.
2. Stratejik Petrol Rezervi
G7'nin 400 milyon varillik koordineli salınımına ek olarak, ABD'nin tek taraflı ek SPR salınımı seçeneği masada.
3. Yaptırımların geleceği
Uzmanlar bu adımın Rusya-İran ittifakını güçlendirebileceği uyarısında. CREA analisti Isaac Levi, "İran'ın Rusya'ya balistik füze tedarik ettiği bir dönemde bu karar, iki ülkeyi daha da yakınlaştırabilir" yorumunu yapıyor.
Olan Biten TV Haber Merkezi